Khi người ta hỏi tu thiền là tu cái gì, ta có thể trả lời rằng tu thiền là tu hai pháp: một là chỉ, hai là quán.
“Chỉ” là dừng lại, không phải là chỉ bảo ai làm gì. Khi ta ngồi thiền, ta chỉ dừng lại, dừng những suy nghĩ, dừng việc theo đuổi, dừng việc chạy theo những suy tưởng vô ích. Cuộc sống của mình, nếu muốn đơn giản, thì phải dừng lại những suy nghĩ mông lung, dừng những lo lắng, những phiền não, để tâm mình an trú ở hiện tại.
Có những người bị trầm cảm, lo âu, vì họ không đủ khả năng sống trong hiện tại, cứ mãi lo lắng về quá khứ hoặc tương lai. Nếu ta dừng lại tất cả suy nghĩ và thực tập nhìn sâu vào hiện tại, đó chính là quán. Quán là nhìn sâu vào hiện tại, dừng lại những suy nghĩ về quá khứ và lo âu về tương lai.
Vậy, tu thiền không có gì phức tạp, chỉ cần dừng và quán, chỉ gọi là samatha, quán gọi là vipassana. Dù phiên âm có khác nhau, nhưng ý nghĩa cốt lõi vẫn là như vậy.
Bài viết được biên soạn theo pháp thoại của thầy Thich Pháp Hoà
